Эмгек кодексинин 67-беренесине түшүндүрмөлөр

«Дем алыш күнү иштөөгө болобу?»

Элестетип көрүңүз: жума күнү кечинде үйгө кетүүгө камынып жатасыз, бирок жетекчиңиз капысынан «эртең жумушка чыгасыз, бул — өндүрүштүк зарылчылык» деп билдирет. Эмне кылуу керек? Баш тартса болобу? Бул тартип бузуу болуп эсептелеби? Эң башкысы — мыйзам мындай учурларды кандай жөнгө салат?

Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексинин 67-беренесинде дем алыш жана майрам күндөрү иштөө тартиби жөнгө салынат.

Бул кандай иштейт

Беш же алты күндүк иш жумасында дем алыш жана майрам күндөрү иштөөгө жол берилбейт. Мыйзамга ылайык, бул күндөр — эс алуу үчүн каралган. Жумуш берүүчү өз каалоосу менен кызматкерлерди жумушка чыгара албайт. Бирок, адаттагыдай эле, өзгөчө учурлар каралган. Мыйзам дем алышта иштөөгө атайын шарттар жана катуу тартип менен гана уруксат берет.

Дем алыш күндөгү иш мыйзамдуу болушу үчүн төмөнкү эки документ талап кылынат:

• • Кызматкердин жазуу түрүндө берген макулдугу;
• • Жумуш берүүчүнүн буюрмасы — анда күн, себеп жана ишке тартылган кызматкерлер көрсөтүлүшү керек.

Дем алыш күндөгү иш кандайча компенсацияланат? Мыйзам кызматкерге тандоо укугун берет:

• • Кошумча эс алуу күнү (отгул), же
• • Жогорулатылган акы — ар бир иш сааты үчүн эки эселенген төлөмдөн кем эмес.

Мисалдар

67-берене боюнча, ишемби-жекшемби же майрам күнү иштөөгө төмөнкү учурларда жол берилет:

• • аварияны, кырсыкты, бузулууларды жана өзгөчө кырдаалдарды жоюу үчүн;
• • өндүрүшүн токтото албай турган тармактарда — энергетика, транспорт, калкты тейлөө кызматтары ж.б.;
• • 24 саат бою иштеген уюмдарда — калкты күнү-түнү тейлөө;
• • чыгармачыл адистиктер, массалык маалымат каражаттары, спортчулар — эгер ички жоболор менен каралган болсо;
• • кызматкер макул болуп, иш берүүчү бардык документтерди мыйзамдуу тартипте даярдаса.

Мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарды же кош бойлуу аялдарды иштетүү — эгер саламаттыгына каршы көрсөтмө жок болсо гана — мүмкүн.

Практикалык кеңештер

Жашоодо көп учурда кызматкерлерди документсиз, телефон чалуу менен жумушка чакыруу, бирок кошумча акысын төлөбөй коюу болуп келет. Мындай учурда эмне кылуу керек?

Сиз жумушка чыгуудан баш тартууга укуктуусуз. Бул үчүн жетекчи тартиптик жаза бере албайт. Эгер андай болсo — сизде мыйзам бузулганын даттанууга бардык негиз бар.

Эгер сиз иштөөгө макул болсоңуз, бирок буйрук берилген эмес болсо — анда бул ишти далилдеш кыйын. Натыйжада, дем алыш күнү иштеген убактыңыз төлөнбөй калат. 

Андай болбош үчүн переработкаларды (кошумча иштөөнү) өзүңүз каттаңыз — бул үчүн атайын форманы колдонсоңуз болот. Ага күндү, саатты жазып, жетекчиден же кадр бөлүмүнөн кол койдуртууга аракет кылыңыз. Бул буйрукту толук алмаштырбаса да, талаштуу учурда далил катары колдонууга мүмкүн.

Бул форма ишкананын ички документтерине — эмгек тартиби эрежелерине же жамааттык келишимге — расмий бекитилип калышы мүмкүн.

Эгер жетекчи төлөөдөн баш тартса… Мындай учурда кесиптик бирлигине (профсоюзга) кайрылыңыз. Профсоюз:

• • переработканы каттап берет,
• • иш берүүчүгө расмий талап жөнөтөт,
• • эмгек инспекциясын чакырып, керек болсо — сотко чейин укугуңузду коргоп берет.

ЭСКЕРТҮҮ: